Đọc bài "Triết Học Về Du Hành - George Santayana" (Nyxar) từ Bergson. Quả thực bài viết đánh động tới tôi và…
Quả thực bài viết đánh động tới tôi và chúng ta suy nghĩ về du hành, như việc hãy nghiêm túc với từng bước chân cũng như tạ ơn cho cuộc cách mạng từ thực vật sang động vật cho ta cơ hội mở rộng trí tuệ và hiểu biết; thậm chí cho ta cơ hội sai lầm và quan trọng là biết mình sai lầm.Nhưng hỡi, sẽ vô cùng tai hại khi ta đánh đồng du hành với chuyển động. Có một cái gì đó vẫn Aristoles và Newton trong vật lý vẫn còn ám ảnh trong giọng điệu của Santayana; nghĩa rằng chiều kích thời gian đã bị quy giản hoàn toàn và để rồi đánh mất đi ý nghĩa của việc sống trải trong chính dòng chảy của tồn tục (Duree). Khiến cứ hễ đứng yên trong không gian là không còn thể nói tới du hành; cứ hễ hành động/sống phải là một khoảng dịch chuyển mà toàn bộ các điểm của cá thể phải có khả năng không còn dính dáng tới sự chiếm giữ không gian trước đó.Bergson trong những lần lan man khó hiểu của mình, nhắc nhớ ta về giới vô cơ và hữu cơ, trong khi vô cơ vô hướng và tan rã, hữu cơ lại gia tăng hoạt động có mục đích không rõ ràng và tự do. Cây nào có hấp thụ một cách thụ động như vô cơ, chúng hành động, chúng biến những thứ tách lẻ nhau như ánh nắng mặt trời, carbon và vô số các nguyên tố khác trờ thành các thù hình đa dạng và cụ thể. Nó hành động không chỉ đơn giản là phản ứng, mà một trực giác (intuition) phán đoán bởi cái Đà Sống (elan vital) cho ra những thứ mà chưa bao giờ sẵn có và màu mỡ đến như vậy phục vụ (và cũng là kìm hãm) các sự sống kế bên, tiếp theo và sau này.Không ai bảo cái cây phải làm gì, chúng đoán định cái thế giới này như thể chúng đã đi qua một lần, quay về nhiều lần và trở lại chính với hiện tại mà xử lý. Như Santayana nói, phải chăng đã quá xem thường việc đứng yên trong không gian; hay đã quá xem trọng không gian hơn thời gian? Vậy liệu có nên nói luôn rằng Plato cũng không bằng Laika - khi lơ lửng cùng với Spunik 2 trong vũ trụ?Chớ có hiểu lầm rằng tôi chê bai Santayana, nhưng như cách nhiều người nói, chính việc đặt vấn đề hay chuyển đổi vấn đề có thể làm Vấn Đề Thực Sự bị biến thái. Tôi hiểu Santayana muốn nói về sự biết, về trải nghiệm; nhưng một khi đã nói về di chuyển, ông có khả năng làm ta nhầm lẫn không phải về lượng, cường độ mà là về chất và bỏ qua những mức độ vi tế của trải nghiệm mau chóng trong thời gian.Như ẩn dụ cái đinh móc và chiếc áo; trên bờ tường cao, ta nhìn thấy cái áo nhờ được máng vào chiếc đinh móc - không có nó, chiếc áo rơi hẳn xuống và nằm bẹp dưới chân tường mà đứng từ khoảng cách xa xôi ta không còn thấy cái áo nào cả. Nhưng common sense ta không nên nói cái đinh là cái áo. Chuyển động không gian, như Santayana, cho ta thấy một sinh thể sống nhưng sống không phải là chuyển động. Hơn nữa, một hành động với sự chú ý tập trung cho ta nhận ra linh hồn nhưng chú ý tập trung đã hàm ý sợ mở rộng miên man của linh hồn... Nói vậy, tôi muốn bạo gan thách thức Santayana dám phủ nhận sự tâm hồn cây xanh, chúng chẳng những một mình bao chứa đám bảo cho bao sinh thể khác mà còn không chút chịu giới hạn vật chất mà liên kết với hết thảy thể hữu cơ trên đời - thậm chí chúng có nhiều hơn những gì loài động vật di chuyển có, đó là thời gian để làm ngần ấy việc.Vận động trong không gian rốt cục là gì, có lẽ tôi còn muốn hạ giá chúng, bởi lẽ con người hay ví mình như tính cách nào đó của loài vật, loài thú lại cố nguỵ trang vào cây cỏ... Mà vốn trí tuệ chính lại là việc dừng lại sau chuỗi ngày mô phỏng, còn cây cỏ... chúng đã ở đó, làm điều hay không làm gì cả mặc để thân triển nở ra ngoài hoặc sâu thẳm vào bên trong. Dừng lại về không gian, và vận động trong dòng sống xem đi xem lại những cuộn phim về không gian tua trên dòng thời gian sống.Vậy, chớ có đếm số bước chân, mà hãy cảm nhận không gian lướt qua từng thớ thịt.
Cr: Bí Thư Thôn (Đ_đ) 🌔