Ca tụng sự điên loạn - Eramus [17] Nhưng đàn ông sinh ra đời đã phải lo trăm công nghìn việc, nên y bắt buộc…
[17] Nhưng đàn ông sinh ra đời đã phải lo trăm công nghìn việc, nên y bắt buộc được phú cho một chút lý trí, chỉ một chút thôi, như muối bỏ biển. Và để tận lực giúp đỡ con người trong sự thể này, Mẹ Thiên nhiên đã nhờ cậy đến tôi như bà thường nhờ cậy trong bao sự thể khác. Tôi liền đưa ra lời khuyên xứng đáng với sự tin cậy đó từ bà: Hãy ban cho y một người đàn bà - dẫu cho giống loài đó có xuẩn ngốc hay điên loạn cỡ nào lại vô cùng dễ chịu và vui vẻ khi ở cùng- nhờ sống cùng mà nàng làm dịu êm bản tính thô lậu ấy của y, làm nó trở nên ngọt ngào hơn bằng sự điên loạn ấy.
-Plato thì phân vân không biết nên xếp giống loài đàn bà vào loài có lý trí hay loài thú vật chẳng qua là do ông muốn chỉ ra bản tính điên loạn kinh thiên động địa của giống loài này. Nếu có một người đàn bà nào muốn được nhìn nhận như thể khôn ngoan cao quý, thì chẳng qua nàng ta sở hữu sự điên loạn gấp bội phần - cũng như việc đem một con bò đực đi thi chọi bò thì không thể nào được nữ thần Minerva ủng hộ. Cái khuyết điểm ấy chỉ càng bị khuếch đại nếu có ai đó tìm cách đắp lên một lớp mặt nạ đạo đức và cố gắng uốn nắn một bản tính lệch khỏi thiên hướng tự nhiên của nàng. Như tục ngữ Hy Lạp có câu: "Dù có choàng lên chiếc áo tím, khỉ vẫn hoàn khỉ". Và đàn bà, thì dù có đeo lên lớp mặt nạ nào, cũng vẫn là đàn bà — tức là một con [đàn bà] điên/ sự điên loạn.
-Thế nhưng tôi không cho rằng giống cái lại điên tiết lên khi tôi gán sự điên loạn cho họ, vì tôi là chính Sự Điên Loạn, và tôi cũng chính là một người đàn bà. Nếu họ nhìn nhận thật kỹ, họ sẽ thấy chính nhờ sự điên loạn mà họ còn khá hơn đàn ông về nhiều mặt. Trước hết là vẻ đẹp — một món quà mà họ quý hơn hết thảy, bởi nhờ nó mà họ có thể đè đầu cưỡi cổ ngay cả kẻ chuyên chế, độc tài, gia trưởng. Thêm nữa, cái vẻ lôi thôi, làn da thô ráp, râu ria xồm xoàm, và tất cả dấu hiệu tuổi già ở đàn ông đều đến từ tác hại của sự khôn ngoan; trong khi đó, đàn bà thì lúc nào cũng má hồng, giọng điệu dịu dàng, làn da mịn màng, và mang nét thanh xuân bất tận.
-Kế đến, trong cuộc đời này, đàn bà mong muốn gì ngoài việc đem lại khoái lạc cho đàn ông? Có phải đây là mục đích của toàn bộ sự chăm chút ngoại hình, sửa soạn, chăm chút, chải chuốt, và vô vàn dầu thơm, nước hoa, cũng như bao nghệ thuật trang điểm, sơn dũa móng, đắp lớp hóa trang cho khuôn mặt, đôi mắt, và làn da? Và có gì giúp họ chiếm được cảm tình đàn ông hơn sự điên loạn của chính họ? Không có điều gì mà đàn ông không sẵn sàng làm vì đàn bà, chỉ để đổi lại khoái lạc, và chính sự điên loạn của đàn bà là điều khiến họ làm đàn ông vui thích. Không ai có thể phủ nhận điều này nếu chịu để ý đến cái cách mà đàn ông loạn ngôn, làm khùng làm điên chỉ để hưởng khoái lạc từ đàn bà. Thế đấy, đó chính là nguồn gốc của thú vui lớn lao và đầu tiên trong cuộc sống.-
P/S: Folly có lớp nghĩa khá phức tạp, ở đây mình tạm dịch là điên loạn. Nhưng mọi người đừng tư duy điên loạn như một chứng bệnh tâm thần ở TK21. Điên loạn ở đây có thể là sự thiếu hiểu biết như kiểu bạn bè nói: "Mày có bị điên, mày có bị thiểu năng không?" hoặc đơn giản là điên loạn là sự ngây thơ, dại khờ vốn là một phần của bản tính con người. Hoặc nó có thể là một thứ tri thức thiêng nào đó mà người trần mắt thịt không lí giải được bằng lý tính, thì họ gọi đó là điên. Tác phẩm viết theo dạng châm biếm nên lời lẽ, văn phong mình tự chỉnh theo cảm nhận riêng.
Cr: Nyxar