Cuộc sống hạnh phúc có khác gì cuộc sống có ý nghĩa? Các nhà triết học, nhà nghiên cứu, nhà lãnh đạo tinh…
Các nhà triết học, nhà nghiên cứu, nhà lãnh đạo tinh thần—tất cả họ đều tranh luận về điều gì khiến cuộc sống trở nên đáng sống. Đó có phải là cuộc sống tràn ngập hạnh phúc hay cuộc sống tràn ngập mục đích và ý nghĩa? Liệu có sự khác biệt nào giữa hai điều này không? Thử nghĩ đến những nhà hoạt động nhân quyền đấu tranh chống lại sự áp bức nhưng lại phải vào tù - họ có hạnh phúc không? Hay động vật xã hội dành cả đêm (và một số ngày) để nhảy từ bữa tiệc này sang bữa tiệc khác—đó có phải là cuộc sống tốt đẹp không? Đây không chỉ là những câu hỏi học thuật, vì chúng còn mang tính thực tiễn, có thể giúp chúng ta xác định nên đầu tư năng lượng vào đâu để có được cuộc sống mà mình mong muốn.
Gần đây, một số nhà nghiên cứu đã khám phá sâu hơn những câu hỏi này, cố gắng phân biệt sự khác biệt giữa cuộc sống có ý nghĩa và cuộc sống hạnh phúc. Nghiên cứu của họ cho thấy cuộc sống không chỉ có hạnh phúc—và thậm chí còn đặt ra câu hỏi về một số phát hiện trước đây trong lĩnh vực tâm lý học tích cực...Các cuộc tranh cãi xung quanh chủ đề này đặt ra những câu hỏi lớn về ý nghĩa thực sự của hạnh phúc: Mặc dù cuộc sống có thể không chỉ có hạnh phúc, nhưng "hạnh phúc" cũng có thể không chỉ có niềm vui. Các khảo sát xã hội học cho thấy rằng ý nghĩa (tách biệt với hạnh phúc) không liên quan đến việc một người có khỏe mạnh, có đủ tiền hay cảm thấy thoải mái trong cuộc sống hay không, trong khi hạnh phúc (tách biệt với ý nghĩa) thì có liên chặt chẽ đếm các yếu tố trên. Cụ thể hơn, các khảo sát đã xác định được các điểm khác biệt chính giữa một cuộc sống hạnh phúc và một cuộc sống có ý nghĩa:
-
Những người hạnh phúc thỏa mãn được mong muốn và nhu cầu của họ, nhưng điều đó dường như không liên quan nhiều đến một cuộc sống có ý nghĩa. Do đó, sức khỏe, sự giàu có và sự dễ dàng trong cuộc sống đều liên quan đến hạnh phúc, nhưng không liên quan đến ý nghĩa. Hạnh phúc liên quan đến việc tập trung vào hiện tại, trong khi ý nghĩa liên quan đến việc suy nghĩ nhiều hơn về quá khứ, hiện tại và tương lai—và mối quan hệ giữa chúng. Ngoài ra, hạnh phúc đôi khi vẫn được coi là phù du, trong khi ý nghĩa dường như kéo dài lâu hơn.Ý nghĩa bắt nguồn từ việc cho đi ; hạnh phúc đến từ những gì bạn cảm nhận từ ngoại giới.-
Mặc dù các mối quan hệ xã hội có liên quan đến cả hạnh phúc và ý nghĩa, nhưng hạnh phúc lại liên quan nhiều hơn đến những lợi ích mà một người nhận được từ các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là tình bạn, trong khi ý nghĩa liên quan đến những gì một người trao tặng cho người khác—ví dụ như chăm sóc trẻ em. Theo hướng này, những người tự nhận mình là “người nhận” hạnh phúc hơn những người tự nhận mình là “người cho”, và dành thời gian cho bạn bè có liên quan đến hạnh phúc nhiều hơn là ý nghĩa, trong khi dành nhiều thời gian hơn cho những người thân yêu có liên quan đến ý nghĩa nhưng không phải hạnh phúc.-
Cuộc sống có ý nghĩa liên quan đến căng thẳng và thử thách. Mức độ lo lắng, căng thẳng và lo âu cao hơn có liên quan đến ý nghĩa cao hơn nhưng hạnh phúc thấp hơn, điều này cho thấy rằng tham gia vào những tình huống đầy thử thách hoặc khó khăn vượt quá khả năng của bản thân hoặc thú vui của một người sẽ thúc đẩy ý nghĩa nhưng không phải hạnh phúc.-
Việc thể hiện bản thân rất quan trọng đối với ý nghĩa nhưng không phải hạnh phúc. Làm những việc để thể hiện bản thân và quan tâm đến bản sắc cá nhân và văn hóa có liên quan đến một cuộc sống có ý nghĩa nhưng không phải là một cuộc sống hạnh phúc. Ví dụ, việc tự cho mình là khôn ngoan hoặc sáng tạo có liên quan đến ý nghĩa nhưng không phải là hạnh phúc.
Một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên là việc cho đi có liên quan đến ý nghĩa chứ không phải hạnh phúc, trong khi việc lấy đi của người khác có liên quan đến hạnh phúc chứ không phải ý nghĩa. Mặc dù nhiều nhà nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ giữa việc cho đi và hạnh phúc, các triết gia xã hội lập luận rằng mối liên hệ này là do cách một người gán ý nghĩa cho hành động cho đi. Nếu chúng ta chỉ nhìn vào việc giúp đỡ người khác, hiệu ứng đơn giản là những người giúp đỡ người khác sẽ hạnh phúc hơn, nhưng khi bạn loại bỏ tác động của ý nghĩa đối với hạnh phúc và ngược lại, ông nói, thì việc giúp đỡ sẽ khiến mọi người ít hạnh phúc hơn, vì vậy tất cả tác động của việc giúp đỡ đối với hạnh phúc đều đến từ việc tăng ý nghĩa. Điều này cũng đặt ra một số câu hỏi về nghiên cứu trong tâm lý học tích cực liên kết hoạt động tử tế, hữu ích—hoặc “có lợi cho xã hội”—với hạnh phúc và sự khỏe mạnh, dĩ nhiên kết luận trên cũng đã gây ra một cuộc tranh luận về việc các nhà tâm lý học—và những người còn lại—thực sự muốn nói gì khi chúng ta nói về hạnh phúc.
+ Dù sao thì hạnh phúc là gì?
Các nhà nghiên cứu, giống như những người khác, đã không đồng ý về định nghĩa của “hạnh phúc” và cách đo lường nó. Một số người đã coi hạnh phúc là trạng thái cảm xúc thoáng qua hoặc thậm chí là sự gia tăng hoạt động ở các trung tâm khoái cảm của não, trong khi những người khác yêu cầu mọi người đánh giá mức độ hạnh phúc tổng thể hoặc sự hài lòng trong cuộc sống của họ. Một số nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực tâm lý học tích cực, đã cố gắng nhóm các khía cạnh này của hạnh phúc lại với nhau theo thuật ngữ “hạnh phúc chủ quan”, bao gồm các đánh giá về cảm xúc tích cực và tiêu cực cũng như sự hài lòng trong cuộc sống nói chung. Những khác biệt trong định nghĩa về hạnh phúc đôi khi dẫn đến những phát hiện khó hiểu—hoặc thậm chí là mâu thuẫn.
Ví dụ, các mối quan hệ gia đình—như việc nuôi dạy con cái—có xu hướng gắn liền với ý nghĩa nhiều hơn là hạnh phúc, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cha mẹ thường báo cáo ít cảm xúc tích cực và nhiều cảm xúc tiêu cực hơn những người không có con, mặc dù cha mẹ có thể báo cáo nhiều mục đích và ý nghĩa hơn những người không phải cha mẹ, nhưng họ thường ít hạnh phúc hơn những người không có con. Hãy tưởng tượng mọi thứ mà bạn nghĩ sẽ tuyệt vời về việc nuôi dạy con cái hoặc về việc trở thành cha mẹ, nếu bạn kiểm soát điều đó thì tất nhiên bạn (cha mẹ) sẽ trông kém hạnh phúc hơn nhiều".
+ Có hạnh phúc mà không có niềm vui không? Có hữu ích khi khi tách biệt ý nghĩa khỏi niềm vui không?
Một số nhà nghiên cứu đã thực hiện điều đó bằng cách xem xét cái mà họ gọi là "hạnh phúc eudaimonic", hay hạnh phúc đến từ những hoạt động có ý nghĩa và "hạnh phúc khoái lạc" - hạnh phúc đến từ niềm vui hoặc sự hoàn thành mục tiêu. Một nghiên cứu gần đây của UCLA đã phát hiện ra rằng những người báo cáo nhiều hạnh phúc eudaimonic hơn có chức năng hệ thống miễn dịch mạnh hơn những người báo cáo nhiều hạnh phúc khoái lạc hơn, điều này cho thấy rằng một cuộc sống có ý nghĩa có thể tốt hơn cho sức khỏe của chúng ta so với một cuộc sống tìm kiếm niềm vui. Tương tự như vậy, một bài báo năm 2008 được công bố trên Tạp chí Nghiên cứu Hạnh phúc đã tìm thấy một số tác động tích cực đến sức khỏe liên quan đến hạnh phúc eudaimonic, bao gồm ít phản ứng với căng thẳng hơn, ít kháng insulin hơn (có nghĩa là ít có khả năng mắc bệnh tiểu đường hơn), mức cholesterol HDL ("tốt") cao hơn, ngủ ngon hơn và các kiểu hoạt động của não có liên quan đến việc giảm mức độ trầm cảm.
Nhưng nhà nghiên cứu về hạnh phúc Elizabeth Dunn cho rằng sự khác biệt giữa hạnh phúc eudaimonic và hạnh phúc khoái lạc là không rõ ràng. Dunn, phó giáo sư tâm lý học tại Đại học British Columbia, cho biết: "Tôi nghĩ rằng đó là sự khác biệt có trực giác rất hợp lý nhưng thực tế không đúng dưới góc nhìn của khoa học". Dunn nhấn mạnh rằng ý nghĩa và hạnh phúc song hành với nhau. Bà chỉ ra các kết quả nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những cảm xúc tích cực có thể giúp thiết lập các mối quan hệ xã hội sâu sắc hơn—mà nhiều người cho rằng đó là phần có ý nghĩa nhất của cuộc sống—và nghiên cứu của nhà tâm lý học Laura King thuộc Đại học Missouri, phát hiện ra rằng cảm thấy những cảm xúc tích cực giúp mọi người nhìn thấy "bức tranh toàn cảnh" và nhận thấy các mô hình, có thể giúp một người hướng đến những mục tiêu có ý nghĩa hơn và diễn giải trải nghiệm của mình là có ý nghĩa. “Nếu bạn tách rời ý nghĩa khỏi hạnh phúc, yếu tố hạnh phúc có thể biến mất”, Dunn nói. “Nhưng, xét về trải nghiệm hàng ngày của mọi người, liệu thực sự có trường hợp mọi người phải đối mặt với sự đánh đổi thực sự giữa hạnh phúc và ý nghĩa không? Tôi không nghĩ vậy”.
+ Bạn có thể có tất cả không?Việc phân biệt giữa ý nghĩa và hạnh phúc là hữu ích - một phần là để khuyến khích nhiều người theo đuổi những mục tiêu có ý nghĩa trong cuộc sống bất kể việc đó có khiến họ cảm thấy hạnh phúc hay không những chúng ta phải thừa nhận rằng cả hai có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Có một cuộc sống có ý nghĩa góp phần tạo nên hạnh phúc và hạnh phúc cũng có thể góp phần tạo nên cuộc sống có ý nghĩa hơn. Nhưng có một lời cảnh báo: Nếu bạn chỉ hướng đến một cuộc sống hưởng thụ khoái lạc, bạn có thể đang đi sai đường để tìm kiếm hạnh phúc. Trong nhiều thế kỷ, trí tuệ truyền thống cho rằng chỉ tìm kiếm khoái lạc vì bản thân nó không thực sự khiến bạn hạnh phúc về lâu dài
Thay vào đó, khi khao khát một cuộc sống trọn vẹn, có thể hợp lý hơn khi tìm kiếm những điều bạn thấy có ý nghĩa—ví dụ như các mối quan hệ sâu sắc, lòng vị tha và sự thể hiện bản thân có mục đích—hơn là chỉ tìm kiếm niềm vui… ngay cả khi niềm vui làm tăng thêm ý nghĩa của một người, như Aristotle gợi ý: “Hãy hướng tới các mục tiêu dài hạn; làm những việc mà xã hội coi trọng—vì lý do thành tích hoặc đạo đức, bạn rút ra ý nghĩa từ một bối cảnh lớn hơn, vì vậy bạn cần nhìn xa hơn bản thân mình để tìm ra mục đích trong những gì bạn đang làm”.
Rất có thể bạn cũng sẽ tìm thấy niềm vui—và hạnh phúc—trên đường đi.
Cr: Mèo