Her (2013): Công nghệ có thật sự làm chúng ta cô đơn? Mấy năm gần đây, tin tức hoặc những bài viết cảm nghĩ…
Mấy năm gần đây, tin tức hoặc những bài viết cảm nghĩ về dự báo trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành “người bạn tâm giao” của chúng ta, đã chiếm sóng gần như bảng tin của tôi mỗi ngày. Tuy nhiên, những kịch bản như thế này đã được dự đoán trước cả chục năm trong bộ phim Her/Nàng lần đầu được chiếu vào năm 2013. Mặc dù Nàng là bộ phim hài lãng mạn và viễn tưởng kể về anh chàng nhà văn Theodore say đắm cô trợ lý ảo Samantha – được lập trình dựa trên nhu cầu cá nhân, nhưng nó gợi mở cho tôi một câu hỏi quen thuộc với mọi người: Liệu công nghệ có làm ta cô đơn?
Dường như, khán giả coi phim đều sẽ bật cười trước sự khờ khạo của Theodore, vừa mới bị cô vợ yêu cầu ly hôn và cố gắng lấp đầy khoảng trống tình yêu trong cuộc sống của mình, bằng cách ngày càng dấn thân vào những cuộc trò chuyện thân mật với trợ lý ảo Samantha. Dù vậy, chúng ta không thể phủ nhận rằng một trong số chúng ta có thể đã và đang rơi vào tình cảnh lực bất tòng tâm giống như Theodore. Thế nhưng tôi sẽ không đổ lỗi rằng công nghệ đang trực tiếp biến chúng ta trở thành kẻ cô lập người khác. Công nghệ không là tác nhân, mà chính là chất xúc tác khiến cho nỗi sợ cô đơn của chúng ta được hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Giống như Theodore ngay ở những phân cảnh đầu của bộ phim trước khi gặp Samantha, đã thấy một chút cô độc và lẻ loi giữa những con người tưởng chừng như “hợp cạ” với mình. Vì vậy, sự cô đơn của Theodore vốn đã ngầm ẩn từ trước và Samantha chỉ là chất xúc tác đẩy nỗi sợ lẻ loi của anh ra ánh sáng. Đi xa hơn nữa, con người vốn dĩ đã luôn khao khát hòa nhập với xã hội và luôn tìm về những gì giống “người” nhất, như một trí tuệ nhân tạo được lập trình bởi con người.
Đến đây, chúng ta có thể thấy nỗi cô đơn không bắt nguồn từ công nghệ, mà sự mất kết nối với những người xung quanh mới là nguyên nhân chính gây ra nỗi cô đơn cho chúng ta. Nếu như cho rằng công nghệ khiến con người cô đơn, vậy tại sao ta vẫn cảm thấy cô đơn khi ở trong một nhóm người bằng xương bằng thịt? Hoặc nếu công nghệ gây ra hiện tượng tách biệt, vậy ta giải thích làm sao những người sử dụng chính công nghệ đấy để kết nối với những người cách mình rất xa? Vì vậy, chúng ta không thể đổ lỗi lên một mình công nghệ và cho rằng nó là nguyên nhân cốt lõi được.
Bạn có thể hỏi tôi rằng: Liệu tôi có đang cổ vũ cho chủ nghĩa thoát ly hay không? Tôi sẽ trả lời rằng tôi không ủng hộ nhưng cũng không chỉ trích nó, mà tôi xem chủ nghĩa thoát ly là một quá trình/bài học trước khi con người phản tư và tìm ra được cách kết nối phù hợp với mình. Giống như Theodore, một anh chàng luôn cảm thấy lẻ loi và phát điên khi Samantha không hoạt động do bảo trì, đã trưởng thành nhờ những bài học về sự buông bỏ chuyện đã qua và gắn kết một lần nữa với đồng nghiệp Amy vào cuối phim. Kết nối ở Theodore không còn chỉ là kết nối về mặt thể xác như những buổi gặp mặt hoặc giao hoan kia nữa. Nó đã trở thành gắn kết và đồng điệu về mặt tâm hồn, một loại gắn kết sâu sắc hơn. Chúng ta không thể biết được sau đó Amy và Theodore có lặp lại con đường cũ giống như Theodore và vợ cũ Catherine hay không. Nhưng chúng ta có thể biết được rằng định nghĩa về gắn kết vốn không chỉ nằm trong những lần gặp mặt, nói chuyện hay...làm tình. Gắn kết còn nằm trong sự ăn ý và đồng điệu về tâm hồn – thứ cần cả một chặng đường liên tục học hỏi, thất bại và trưởng thành.
Dẫu cho sự kết nối ấy cần cả một chặng đường dài đi chăng nữa, nhanh hay chậm, chúng ta vẫn sẽ về bên nhau.
Cr: Lyss the Magician