Tìm hiểu ý nghĩa nhân sinh trong tập cuối truyện Doremon Ta có thực sự tự do? Ta có thực sự hạnh phúc?
Ta có thực sự tự do? Ta có thực sự hạnh phúc? Đây là hai câu hỏi khá phức tạp mang tính triết nên dĩ nhiên là không có một giải đáp tuyệt đối có thể làm hài lòng tất cả mọi người. Nhưng chúng đáng để chúng ta suy tư trong cuộc sống hiện đại, khi con người đang quanh quẫn trong vòng xoáy của không lối thoát của nhà tù xã hội, nơi đời sống tâm linh bị tha hoá bởi công việc, tiền bạc và công nghệ. Con người chúng ta cứ ngỡ rằng mình hạnh phúc trong nhung lụa vật chất, nhưng sâu thẳm trong tâm hồn là nỗi lo âu vô hình đôi lúc hiện ra trong lời nói bân quơ như "trời ơi! chán đời quá!" Nếu chúng ta tin rằng hạnh phúc đến từ tự do chân chính thì câu hỏi tiếp theo sẽ là tự do là gì, ta muốn tự do khỏi điều gì/ai và ta muốn tự do cho điều gì/ai?
Nếu như thời xa xưa tổ tiên ta tìm kiếm đến tôn giáo như sự cứu rỗi, ngày nay nghệ thuật (ca nhạc, phim ảnh, thơ ca...) là cứu cánh cho những tâm hồn đầy rẫy bất an. Cách đây nhiều năm tôi tình cờ xem một đoạn kết bộ truyện tranh nhật bản khá nổi tiếng Doremon của fan hâm mộ. Sau khi xem xong tôi đánh giá đây là đoạn kết hay nhất nếu được thêm vào sẽ đưa Doremon trở thành một trong những tác phẩm chuyện tranh hay nhất mọi thời đại. Cuộc đời của Nobita là quá trình của bản ngã qua nhiều khúc cua của "đời." Ai cũng biết Đoremon là chú mèo máy đến từ tương lai sử dụng các bảo bối thần kỳ của mình để cứu rỗi cuộc đời Nobita, một cậu bé hậu đậu, lười biếng, dốt nát, luôn bị bạn bè bắt nạt. Quyền năng của Doremon không nằm trong sự vi diệu của bảo bối mà là khả năng cậu ta giúp Nobita vượt qua những bất lực của bản thân. Bảo bối Doremon là hiện thân của công nghệ giống như những chiếc điện thoại thông minh hay Chat GPT chúng ta dùng hằng ngày. Một nghịch lý cũng như một vòng lặp trong truyện chính là Nobita dùng bảo bối càng nhiều nhưng vẫn lười biếng, dốt nát và thậm chí là ỷ lại vào Doremon nhiều hơn. Internet làm chúng ta càng trở nên thụ động và lệ thuộc. Muốn ăn gì thì gõ vào Grabfood đặt về nhà ăn. Bài toán nào khó quá lên hỏi bác Chat GPT.
Đoạn kết bắt đầu với cảnh Nobita khi đi học về thấy Doremon bất động. Sau khi liên lạc với Doraemi Nobita buồn bã khóc rũ rượi khi biết Doremon hết pin. Cái túi thần của Doremon làm việc quá mức, ngày càng "phình to" để mua vui cho Nobita để rồi đây nổ tung. Cái tôi của Nobita đã chết. Cuộc khủng hoảng hiện sinh trong anh chính thức bắt đầu. Nobita khóc suốt nhiều đêm để rồi một ngày kia những người bạn đã nhận ra sự thay đổi diệu kỳ trong anh. Anh liên tục đỗ đầu trong các kỳ thi, trở thành thiên tài toán học vượt xa cả Dekhi. Thông thường ai cũng nghĩ sự ra đi của Doremon sẽ giúp Nobita hoàn thiện bản thân để thay đổi chính bản thân mình. Không, Nobita không hề thay đổi, theo Deki nhận định, mà chỉ nhận ra Doremon là cầu nối giúp mình nhận biết rằng khát vọng tìm kiếm sự công nhận từ tha nhân (đất nước, xã hội, cộng đồng, gia đình...). Doremon như đôi mắt, như tiếng gọi nhỏ để thôi thúc để Nobita làm vui lòng ba mẹ và thầy cô. Cái tôi là chính là cái phương tiện tha nhân gửi điều nó muốn vào tâm hồn chúng ta để làm thoả mãn chính nó. Nobita tỏ ra bình chân khi đạt điểm cao nhất lớp, trước lời khen vì cậu ấy vì biết rằng mình không hoàn hảo vì biết rằng anh thật sự cảm thấy "tự do khỏi tha nhân." Thế nhưng cái đích đến của tự do anh tìm kiếm là gì?
Trở lại cuộc hội thoại Doremi và Nobita đầu phim, Doremi gợi ý hai sự lựa chọn cho Nobita. Một là bí mật quay về tương lai để nạp pin cho Doremon, hai là chờ đến khoa học kỷ thuật tương lai để sữa chữa Doremon. Có một điểm mà nếu chú ý kỹ chúng ta sẽ nhận ra: cả hai phương án của Doremi đều khiến cho Doremon mất trí nhớ. Nếu chúng ta đọc truyện Doremon từ tập 1, Doremon không có đôi tai. Bởi vì khi ra đời Doremon bị lấy đi đôi tai ngay lập tức để có thể giữ bí mật người tạo ra mình và thực hiện sứ mệnh đã được giao cho mình. Những nếu chúng ta cùng Nobita suy nghĩ một chút thì sẽ nhận ra phương án 1 sẽ tối ưu hơn. Nếu có cỗ máy thời gian Nobita sẽ có thể làm 2 việc: thứ nhất là đi về tương lai nạp pin cho Nobita và thứ hai là dẫn Doremon về quá khứ để giúp chú mèo máy khôi phục ký ức. Nếu thành công thì anh sẽ không phải chờ đến 35 năm để gặp lại Doremon để rồi thấy Doremon mất trí nhớ. Nếu Nobita thực hiện thành công phương án 1, Doremon sẽ sống trọn đời với cậu ấy. Nobita tự mình thực hiện phương án 2: chính tận tay mình chế tạo ra pin cho Doremon. Nobita là cha đẻ của Doremon khi thành lập ra một kỷ nguyên công nghệ người máy trong tương lai. Cái chết của Doremon đã làm nên một Nobita vĩ đại. Nếu ta suy tư nhiều hơn thì sẽ thấy phương án 1 sẽ không bao giờ thành hiện thực. Giả sử thay vì chế tạo ra Doremon, Nobita chế tạo thành công cỗ máy thời gian để đưa Doremon về tương lai để nạp pin. Nhưng ta biết dù Nobita đi tới 1 triệu năm trong tương lai cũng không tìm được người thay pin cho Doremon vì anh chính là người tạo ra Doremon.
Đôi khi trong cuộc sống ta luôn khao khát để tìm mục đích và hạnh phúc. Cái ta đang làm thực chất đang cố làm hài lòng các giá trị văn hoá-xã hội, vốn dĩ không phải là khởi nguồn của các khát vọng và ước mơ trong tận đái lòng. Chúng ta tìm kiếm tự do vì điều gì? Đây là câu hỏi sai lầm dẫn đến việc hình thành cái tôi. Chúng ta chỉ suy tư chiêm nghiệm về tự do vì nó vốn dĩ không có đích đến. Khi xác tín một mục đích nào đó, sống hết lòng vì nó, đánh đồng nó với hạnh phúc hay tự do, ta trở thành Nobita khi sống với Doremon. Nhưng đó chỉ là cứu cánh tạm bợ cho tới khi cái tôi nổ tung dẫn đến khủng hoảng hiện sinh. Suy tư giúp ta vượt qua khủng hoảng để đón nhận vui tươi sự vô thương của đời. Đã là vô thường thì sẽ không có mục đích nào là tối hậu cho cuộc sống. Chúng ta sẽ không cần đặc câu hỏi sống để làm gì. Thay vì hỏi ý nghĩa cuộc sống này là gì? Chúng ta đang là ai? Chúng ta hãy quên hết chỉ giữ lại chữ "là" hay "đang là." Thay vào đó, ta sẽ hỏi sống như thế nào để có thể "quên" đi cái tôi, tìm kiếm sự an yên, tự tại và "trống rỗng" cho cuộc đời. Điều đó không có nghĩa là trốn tránh hay phó thác mọi thứ cho số mệnh. Chúng ta hãy yêu số mệnh vì nó chính là một phần của ta. Chúng ta là hãy là Nobita sau cái chết của Doremon. Thay vì xao xuyến hay lo âu cho cái chết hiện sinh của cái ta khi thốt lên "chán đời quá," "sống để làm gì." Cứ gặm nhắm nó đi, cảm nhận nó đi để trưởng thành hơn. Sự vĩ đại của Nobita hay chúng ta nằm trong khả năng vượt qua hố thẳm hiện sinh để cảm nhận cái đang là đang bị chôn vùi trong cái ta hay chìm đắm trong ánh mắt tha nhân.
Link truyện:
Cr: cnguye15