Bài 3: THOMAS MORE ( 1480-1535)

Thomas More sinh tại Luân Đôn, làm Thủ Tướng của Vương Quốc Anh, bị xử tử năm 1535 dưới thời vua Henri VIII vì không chấp nhận quyền đạo của vua. Ngài được phong thánh năm 1935.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là De optimo republicae statu (1516) (Về Tổ chức Nhà Nước Tốt Nhất), thường được biết tới với tên "Không Tưởng" (Utopie). Tác phẩm này trở thành tiêu biểu một hình thái văn học gọi là "tiểu thuyết không tưởng". Đây cũng là cuốn sách cho thấy một hình thức tiêu biểu của xã hội chủ nghĩa không tưởng, vì trước đó chỉ là xã hội chủ nghĩa tiêu dùng và chỉ là những lời nói bóng gió nhiều hơn là một hình thức rõ ràng cho một thể hiện cụ thể. Trước cuốn "Không Tưởng", đã có một vài tác phẩm nói những vấn đề tương tự; nhưng không chắc Thomas More đã biết tới; chẳng hạn tác phẩm Nhập Môn Vũ Trụ Học (1507); Về Tân Thế Giới (1500).

"Không Tưởng" nằm trong khung cảnh của những phát hiện về phương diện địa lý thế kỷ XV và XVI. Trong đó, Thomas More kể về một cuộc hành trình đến một xứ lạ của anh chàng Raphael Hythiodeus. Qua Raphael Hythiodeus, More muốn nói tới những thối nát trong xã hội Anh Quốc : bọn quí tộc sống phè phỡn, bóc lột dân chúng đến tận xương tủy.

* Raphael Hythiodeus nói : "Tôi hoàn toàn không quan niệm được rằng việc nuôi dưỡng một số người vô hạn độ loại ấy để phục vụ chiến tranh (và chiến tranh ở chúng ta sẽ không bao giờ có nếu không có ý muốn của các anh), lại là có ích cho Nhà Nước; họ sẽ làm hại hòa bình, mà hòa bình thì bất luận thế nào cũng phải chăm lo nhiều hơn so với chiến tranh".

* Raphael Hythiodeus nói : "Những con cừu của các ngài thường là ngoan ngoãn, ăn rất ít cũng vừa lòng rồi, thế mà bây giờ nghe nói chúng đã trở thành háu ăn và khó bảo đến nỗi ăn thịt cả người, làm cho ruộng đồng, nhà cửa và thành phố bị phá sản, tan hoang".

* Vụ Hành Quyết Thomas More

Mặc dầu có nhiều thôi thúc từ các bạn hữu và gia đình, Thomas More từ chối nhìn nhận Henri VIII như là vị thủ lãnh tôn giáo. Ngài bị hành quyết ngày 6-7-1535. Cho đến phút cuối đời, Thomas More vẫn giữ được tính hài hước cố hữu của mình:

"Ngài Thomas More làm như thể được mời dự đại lễ, nên bận một bộ trang phục đẹp nhất của ông. Thấy vậy, viên sĩ quan khuyên ông bỏ bộ trang phục đó ra và nói như thế là quê mùa.

Ông trả lời :

- "Sao ! Thưa Ngài sĩ quan, ông sẽ cho rằng người hôm nay đem đến cho ông một dịch vụ họa hiếm như thế lại là người quê mùa được sao ? Nói thiệt, tôi bảo đảm với ông rằng, nếu như áo này mà bằng vàng, tôi tin rằng nó thật xứng hợp với ông ta; như thế, thánh Cypriano ngày xưa đã cho lý hình 30 đồng vàng đấy".

Và cho dù có những lời khẩn khoản không hợp lúc của viên sĩ quan, sau cùng ông cũng thay bộ trang phục và theo gương thánh tử đạo Cypriano, ông cũng gởi một ít vàng trong số tiền còn lại của ông cho lý hình.

Rồi viên sĩ quan dẫn độ ông ra khỏi tháp giam, đến nơi hành quyết. Lúc leo lên, đoạn đầu đài lung lay gần như sập, ông nói đùa với viên sĩ quan :

- Thưa ngài sĩ quan, xin ngài làm ơn giúp tôi leo lên với, còn khi xuống, tôi xuống một mình được rồi.

Đoạn ông xin đám đông vây quanh ông cầu nguyện cho ông và làm chứng rằng ông phải chịu án chết trong và vì Đức Tin của Giáo Hội Công Giáo thánh thiện. Rồi ông qùi gối và, sau khi đã đọc kinh cầu nguyện, ông quay về phía lý hình với vẻ vui tươi và nói :

- Anh hãy lấy hết can đảm, ông bạn ạ, và đừng sợ hãi thi hành công việc của anh; nhưng mà cổ tôi rất ngắn, vì thế, cẩn thận đừng có chém trật và anh bị mang tai tiếng.

Như thế, ngài Thomas More từ giã thế giới này để về với Chúa chính ngay ngày mà ông rất ao ước được như thế.

(Trích Đời Thomas More, do William Roger chồng của Magaret, ái nữ Thomas More, ghi lại.)