Bài 29: Thuyết khắc kỷ (P6) - Lm. Giuse Nguyễn Trọng Viễn, OP.
V. ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁI KHẮC KỶ
1. Phái khắc kỷ đã thực hịên được 3 cuộc khám phá mới
a. Khám phá ra thế giới
Trong thời đại đó, những thành thị Hy lạp bị mất ảnh hưởng; những người công dân Hy lạp phân tán phương và họ cảm nhận được tính cách "công dân của thế giới".
b. Khám phá lại Thiên Chúa
Sự tiêu diệt của các thành phố cũng kéo theo sự sụp đổ của các thần thánh địa phương, vì mỗi thành phố đều có thần bảo trợ riêng. Trong tình trạng đó, người ta cũng khám phá ra một "thành phố" vĩnh cửu, thành phố của vũ trụ; do đó cũng chỉ còn có một thần minh mà thôi. Họ gọi thế giới là "nhà của thần Zeus".
c. Khám phá ra con người của thế giới
Khi người ta không còn là dân Athènes hay Mégare.... nữa; thì họ cũng quên đi sự khác biệt sâu xa về chủng tộc; từ đó, nhưng trết gia khắc kỷ cũng nhận thấy : mọi người đều như nhau, hoàng đế hay nô lệ cũng có cùng một nền luân lý như nhau.
2. Phái Khắc Kỷ hình thành nên một nền luân lý phổ quát
Từ đó, người ta cũng thấy cần có một nền luân lý chung, phổ quát, vượt thời gian và không gian. Tuy nhiên, trong bầu không khí hỗn độn, mọi sự vượt quá tầm tay, nên thứ luân lý này trở thành một nền luân lý nội tâm, nhằm làm chủ chính mình; sống sao cho hợp với định luật của thiên nhiên mà thôi. Lý tưởng nhằm tới là làm sao cho lý trí cá nhân của mình phù hợp theo lý tính của vũ trụ, tức sự quan phòng, tức là sống thuận mệnh.
Có lẽ, dáng vẻ "khắc kỷ", các triết gia thuộc trường phái này không phải là một sự "bất cập", nghĩa là chán nản hay từ nhượng; ngược lại đây là một sự "thái quá", một sự "kiêu ngạo"; thể hiện trong sự luyện tập nhân đức để sử dụng những quyền lực của thiên nhiên trở thành như của quyền lực của chính mình; đó cũng là chủ trương duy ý chí, cố gắng dành lấy sự tự do nội tâm trước các biến cố bên ngoài.
3. Ảnh hưởng của Phái Khắc Kỷ trong Kinh Thánh
Lối văn của Khắc Kỷ có tính cách trực tiếp, thi vị; thích những bài quảng diễn sống động, dưới hình thức những cuộc đối thoại, những câu hỏi và những câu trả lời. Thánh Phaolô đã vay mượn một số yếu tố trong lối văn này, đặc biệt trong lối châm biếm. Ta có thể thấy một vài đoạn văn chịu ảnh hưởng như sau:
- Cv 17,18
- Rm 1, 29-32 : Kể ra các nết xấu và các nhân đức.
- Rm 8, 35-39 : kể ra một số ý kiến dưới hình thức câu hỏi;
- 1Cr 4, 10-13; 2Cr 6, 9-10 : Phaolô sử dụng lối phản đề.
- 1Cr 15,26 : nhân cách hóa một ý tưởng trừu tượng.
- 1Cr 15,35-38 : Hô khởi với một người đối thoại tưởng tượng.